Seminarium „Miasto piękne” prof. dr hab. Ernest Zawada
Seminarium prof. dr. hab. Ernesta Zawady ukazało Bielsko-Białą jako miasto, którego piękno wyrasta z harmonii architektury, pamięci miejsca, codziennego doświadczenia mieszkańców oraz odpowiedzialnej troski o wspólną przestrzeń.
Seminarium „Miasto piękne” z udziałem prof. dr. hab. Ernesta Zawady było refleksją nad estetycznym, historycznym i społecznym wymiarem Bielska-Białej. Punktem wyjścia wystąpienia stało się pytanie o to, czym jest piękno miasta i czy można je rozumieć wyłącznie jako kategorię wizualną. Profesor Zawada zaproponował ujęcie szersze: piękno miasta nie wynika jedynie z jakości architektury, lecz także z relacji między historią, funkcjonalnością przestrzeni, pamięcią miejsca, codziennym doświadczeniem mieszkańców oraz sposobem, w jaki miasto umożliwia życie wspólnotowe.
Wystąpienie rozpoczęło się od przywołania klasycznego rozumienia piękna, zakorzenionego w tradycji platońskiej i triadzie wartości: prawdy, dobra i piękna. W tym kontekście miasto piękne nie jest jedynie miastem efektownym, ale przestrzenią dążącą do ładu, harmonii i wewnętrznej spójności. Profesor wskazał jednak, że idea miasta idealnego, znana choćby z renesansowej koncepcji Zamościa, nie może być mechanicznie przenoszona na współczesne organizmy miejskie. Miasto pozostaje strukturą żywą, złożoną i zmienną, a jego wartość ujawnia się nie w doskonałym planie, lecz w zdolności do tworzenia miejsc, w których człowiek czuje się dobrze.
Istotnym pojęciem seminarium był genius loci — duch miejsca. To właśnie on pozwala zrozumieć, dlaczego niektóre przestrzenie przyciągają, budzą przywiązanie i tworzą poczucie przynależności. W odniesieniu do Bielska-Białej profesor Zawada podkreślił szczególną energię miasta, wynikającą z jego położenia, historii, skali, architektury oraz warstw kulturowych. Miasto zostało przedstawione jako organizm, który przez dekady przechodził proces przemiany: od przestrzeni zaniedbanej, szarej i obciążonej pamięcią polityczną XX wieku do miejsca coraz bardziej świadomie odnawianego, pielęgnowanego i otwieranego na mieszkańców.
Szczególne miejsce w wystąpieniu zajęła architektura Bielska-Białej. Profesor zwrócił uwagę na jakość historycznych kamienic, ich proporcje, detale, układ funkcjonalny oraz wysoki poziom dawnej kultury projektowej i wykonawczej. Przywołane zostały tradycje neorenesansowe i secesyjne, a także postać Karola Korna, którego projekty pokazują niezwykłą precyzję rysunku technicznego oraz zdolność łączenia funkcji z reprezentacyjną formą. W tym ujęciu piękno architektury nie polega na dekoracyjności samej w sobie, lecz na harmonijnym związku konstrukcji, proporcji, detalu, użyteczności i doświadczenia przestrzeni.
Ważnym wątkiem była również współczesna rewitalizacja miasta. Profesor wskazał na odnowę rynku, ulicy 11 Listopada, placu Wojska Polskiego, Białej, zamku, ratusza i innych istotnych fragmentów miejskiego dziedzictwa. Proces ten został przedstawiony nie jako powierzchowna poprawa estetyki, ale jako element szerszej troski o dobrostan mieszkańców. Miasto piękne to miasto, które umożliwia spotkanie, spacer, uczestnictwo w kulturze, dostępność dla osób z niepełnosprawnościami, bezpieczeństwo wydarzeń publicznych i codzienne korzystanie z przestrzeni wspólnych.
W wystąpieniu pojawiła się także krytyczna refleksja nad komunikacją miejską i ekologicznym podejściem do przestrzeni. Profesor Zawada przywołał dawną obecność tramwajów w Bielsku-Białej oraz możliwość dalszego ograniczania ruchu samochodowego w najważniejszych częściach miasta. W tym kontekście piękno miasta zostało powiązane z ruchem pieszym, dostępnością deptaków, otwartością przestrzeni publicznych oraz potrzebą odzyskiwania miasta dla mieszkańców, a nie wyłącznie dla transportu indywidualnego.
Seminarium pokazało, że piękno Bielska-Białej jest kategorią wielowymiarową. Wynika z architektury, ale także z pamięci, topografii, działań instytucji, zaangażowania mieszkańców, jakości przestrzeni publicznych i zdolności miasta do odnawiania własnego dziedzictwa. Profesor Zawada przedstawił Bielsko-Białą jako miasto, które nie tylko posiada cenne zasoby historyczne, lecz także potrafi stopniowo przekształcać je w żywą wartość współczesną.
W tym sensie „Miasto piękne” nie oznacza miasta skończonego ani idealnego. Oznacza raczej miasto świadome własnych warstw, odpowiedzialnie rozwijane i otwarte na dalszą przemianę. Bielsko-Biała jawi się tu jako przestrzeń, w której estetyka, funkcjonalność, dziedzictwo i życie społeczne tworzą wspólny porządek — porządek nie tylko wizualny, ale również kulturowy i egzystencjalny.