Seminarium „Miasto piękne 2026”

W ramach projektu „miasto___piękne” odbyło się seminarium poświęcone przemianom estetycznym Bielska-Białej, jakości przestrzeni publicznej oraz roli projektowania w kształtowaniu miejskiego ładu wizualnego. Spotkanie miało charakter rozmowy eksperckiej.

Punktem wyjścia do rozmowy była obserwacja, że Bielsko-Biała w ostatnich latach przechodzi wyraźną zmianę estetyczną. Miasto, którego tożsamość opiera się na wyjątkowym dziedzictwie architektonicznym, krajobrazowym i kulturowym, stopniowo odzyskuje wizualną spójność po dekadach chaotycznych ingerencji w przestrzeń publiczną. Szczególne znaczenie ma tu konsekwentne porządkowanie reklam, szyldów i urządzeń informacyjnych, które przez lata zasłaniały elewacje, konkurowały z architekturą i obniżały jakość odbioru miasta.

Jednym z głównych tematów seminarium była uchwała reklamowa, obowiązująca w Bielsku-Białej od blisko trzech lat. Krzysztof Gieleciak omówił jej praktyczne znaczenie jako narzędzia służącego ograniczaniu samowolnych, niskiej jakości i nadmiernie ekspansywnych form reklamy. Wskazał, że wdrażanie uchwały odbywa się równolegle na dwóch poziomach: poprzez likwidację nielegalnych lub niezgodnych z przepisami nośników oraz poprzez opiniowanie nowych projektów reklam, szyldów i elementów identyfikacji wizualnej.

W rozmowie podkreślono, że reklama w przestrzeni miejskiej nie powinna być dominantą. Jej rolą jest informowanie o funkcji miejsca, a nie zawłaszczanie elewacji, ulicy czy krajobrazu. Szczególnie w historycznym centrum miasta szyld powinien pozostawać elementem podporządkowanym architekturze, materiałowi, rytmowi fasady i skali ulicy. Tak rozumiana estetyka nie jest kwestią dekoracyjną, lecz częścią odpowiedzialnego zarządzania wspólną przestrzenią.

Seminarium zwróciło również uwagę na trudności związane z praktycznym stosowaniem prawa miejscowego. Uczestnicy rozmowy wskazali, że część zapisów uchwały wymaga dalszego doprecyzowania, ponieważ nie wszystkie sytuacje da się rozstrzygnąć wyłącznie poprzez ogólne normy. W kontekście wartościowych budynków i historycznych elewacji potrzebne są bardziej szczegółowe wytyczne dotyczące skali, materiałów, kolorystyki, pól ekspozycji oraz relacji reklamy do architektury. Jako inspirację przywołano rozwiązania stosowane w miastach europejskich, gdzie dla poszczególnych obiektów opracowuje się szczegółowe karty określające dopuszczalne formy ingerencji wizualnej.

Ważnym wątkiem była także relacja pomiędzy centrum miasta a jego obrzeżami. Rozmówcy zauważyli, że restrykcyjność zasad powinna być różnicowana w zależności od kontekstu urbanistycznego. Inne standardy powinny obowiązywać w ścisłym centrum, w sąsiedztwie zabytkowych elewacji i ważnych osi widokowych, a inne przy dużych obiektach handlowych położonych poza historyczną tkanką miasta. Jednocześnie podkreślono, że również na obrzeżach należy chronić krajobraz, otwarcia widokowe i wyjątkowe położenie Bielska-Białej u stóp gór.

Osobną część seminarium poświęcono reklamom i informacjom tymczasowym, związanym z wydarzeniami kulturalnymi, festiwalami, wystawami i akcjami miejskimi. Wskazano, że miasto potrzebuje eleganckiego, systemowego sposobu komunikowania wydarzeń. Zamiast przypadkowych banerów, nietrwałych plakatów i chaotycznych nośników, lepszym rozwiązaniem mogą być maszty, flagi, słupy informacyjne oraz inne formy czasowej ekspozycji projektowane jako element miejskiego systemu informacji. Takie rozwiązania pozwalają ożywiać przestrzeń, nie prowadząc jednocześnie do jej trwałego zaśmiecania.

W tym kontekście szczególne znaczenie ma myślenie o mieście jako przestrzeni kultury. Bielsko-Biała, jako Polska Stolica Kultury, potrzebuje narzędzi, które pozwolą widocznie komunikować wydarzenia, a zarazem zachować szacunek dla architektury, krajobrazu i codziennego komfortu mieszkańców. Dobrze zaprojektowana informacja tymczasowa może stać się elementem święta miasta, a nie wizualnym zakłóceniem.

Seminarium dotyczyło również szerszych przemian zachodzących w Bielsku-Białej. W rozmowie pojawiły się odniesienia do przebudowy placu Wojska Polskiego, planowanego przekształcenia ulicy 1 Maja, rozwoju terenów pieszych, wprowadzania zieleni, powstawania małych skwerów i miejsc odpoczynku, a także do planów związanych z centrum przesiadkowym. Zwrócono uwagę, że estetyka miasta nie zależy od pojedynczej decyzji, lecz od wielu powiązanych działań: urbanistycznych, architektonicznych, administracyjnych, projektowych i edukacyjnych.

Istotne miejsce w rozmowie zajęła także rola projektowania i współpracy ze środowiskami akademickimi. Przywołano działania realizowane w ramach Artingu oraz projekty studenckie dotyczące między innymi ulicy 11 Listopada, elementów reklamy miejskiej i punktów handlowych w przestrzeni publicznej. Takie inicjatywy pokazują, że miasto może być traktowane jako żywe laboratorium projektowe, w którym estetyka, funkcjonalność i odpowiedzialność społeczna spotykają się w konkretnych rozwiązaniach.

Wnioskiem płynącym z seminarium jest przekonanie, że piękno miasta nie jest pojęciem abstrakcyjnym. Obejmuje ono jakość elewacji, czytelność szyldów, proporcje reklam, obecność zieleni, organizację ruchu, sposób informowania o kulturze, a także codzienne doświadczenie mieszkańców i użytkowników przestrzeni. Miasto piękne to miasto bardziej czytelne, spokojniejsze wizualnie, bardziej przyjazne i lepiej zakorzenione we własnym dziedzictwie.

Rozmowa pokazała, że przemiana Bielska-Białej jest procesem wymagającym konsekwencji, cierpliwości i współpracy wielu środowisk. Porządkowanie reklam jest jednym z pierwszych, ale bardzo istotnych etapów tej pracy. Pozwala odsłonić architekturę, przywrócić znaczenie detalowi, uporządkować relację między biznesem a przestrzenią publiczną oraz budować dojrzałą kulturę wizualną miasta.

Seminarium „miasto___piękne” wpisuje się w długofalowe działania BB__Design Lab, których celem jest rozwijanie metod pracy nad przestrzenią miejską, dostępnością, estetyką i procesami projektowymi w Bielsku-Białej. Jego najważniejszym przesłaniem jest prosta, ale zasadnicza teza: jakość miasta powstaje w szczególe. W szyldzie, w proporcji, w zieleni, w dobrze zaprojektowanej informacji, w szacunku dla elewacji i w odpowiedzialności za wspólny krajobraz.